ਮੋਗਾ ਅਦਾਲਤ ‘ਚ ਵੱਡਾ ਉਪਰਾਲਾ: ਜਸਟਿਸ ਜਗਮੋਹਨ ਬਾਂਸਲ ਵੱਲੋਂ ‘ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਗਵਾਹ ਬਿਆਨ ਕੇਂਦਰ’ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਦਘਾਟਨ — ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਿਰਪੱਖ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਉਸਦੇ ਗਵਾਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਅਪਰਾਧਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਵਾਹ ਇੰਨੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਜਾਂ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ) ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਆਮ ਅਦਾਲਤੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਿਆਨ ਦੇਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਗਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਿਆਂਇਕ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਹੂਲਤ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦਫ਼ਤਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਫ਼ਸਰ, ਮੋਗਾ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੋਗਾ ਦੇ ਜੁਡੀਸ਼ੀਅਲ ਕੋਰਟਸ ਕੰਪਲੈਕਸ (Judicial Courts Complex) ਵਿੱਚ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਗਵਾਹ ਬਿਆਨ ਕੇਂਦਰ (Vulnerable Witness Deposition Centre) ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ ਦੇ ਮਾਨਯੋਗ ਜੱਜ, ਜਸਟਿਸ ਜਗਮੋਹਨ ਬਾਂਸਲ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਓ ਇਸ ਲੇਖ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਬਣਨ ਨਾਲ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਕੀ ਸੁਧਾਰ ਆਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਦਘਾਟਨ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਕਿਹੜੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।
ਉਦਘਾਟਨ ਸਮਾਰੋਹ ਅਤੇ ਮਾਨਯੋਗ ਜੱਜ ਦਾ ਨਿੱਘਾ ਸਵਾਗਤ
ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ ਦੇ ਮਾਨਯੋਗ ਜੱਜ ਜਸਟਿਸ ਜਗਮੋਹਨ ਬਾਂਸਲ ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੋਗਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਨਿਆਂਇਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿੱਘਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਕਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ:
-
ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਨੀਲਮ ਅਰੋੜਾ: ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤੇ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ, ਮੋਗਾ।
-
ਸ਼੍ਰੀ ਸਾਗਰ ਸੇਤੀਆ (IAS): ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਮੋਗਾ।
-
ਸ਼੍ਰੀ ਸਰਤਾਜ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ (IPS): ਸੀਨੀਅਰ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਆਫ ਪੁਲਿਸ (SSP), ਮੋਗਾ।
-
ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ: ਪ੍ਰਧਾਨ, ਬਾਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਮੋਗਾ।
-
ਸ਼੍ਰੀ ਸੰਦੀਪ ਅਰੋੜਾ: ਪ੍ਰਧਾਨ, ਬਾਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੋਗਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੁਡੀਸ਼ੀਅਲ ਅਫਸਰਾਨ, ਸੀਨੀਅਰ ਵਕੀਲ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਅਤੇ ਬਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮਾਨਯੋਗ ਜੱਜ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਭਰਵਾਂ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।
ਕੀ ਹੈ ‘ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਗਵਾਹ ਬਿਆਨ ਕੇਂਦਰ’ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ? (Detailed Explanation)
ਉਦਘਾਟਨ ਦੀ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਾਈਕੋਰਟ ਦੇ ਮਾਨਯੋਗ ਜੱਜ ਜਸਟਿਸ ਜਗਮੋਹਨ ਬਾਂਸਲ ਨੇ ਇਸ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਅੰਦਰ ਬਣੇ ਇਸ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਗਵਾਹ ਬਿਆਨ ਕੇਂਦਰ (Vulnerable Witness Deposition Centre) ਨਾਲ ਪੀੜਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਗਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਕਸਰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਜਾਂ ਗੰਭੀਰ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੇ ਪੀੜਤ, ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵਕੀਲਾਂ ਦੀ ਜਿਰਹਾ (Cross-examination) ਦੌਰਾਨ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ਼ ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਜਾਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਕੇਂਦਰ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲਾਭ:
-
ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਤਾਵਰਨ: ਇਹ ਕੇਂਦਰ ਗਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ (Safe) ਮਾਹੌਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
-
ਦੋਸ਼ੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚਾਅ: ਇਸ ਕਮਰੇ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਵਾਹ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਦੇਣ ਸਮੇਂ ਦੋਸ਼ੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ, ਪਰ ਜੱਜ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਸਕਰੀਨ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਗਵਾਹ ਨੂੰ ਦੇਖ/ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।
-
ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟ-ਮੁਕਤ (Barrier-Free) ਮਾਹੌਲ: ਇਸ ਕਮਰੇ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਆਮ ਅਦਾਲਤ ਵਰਗਾ ਡਰਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਘਰ ਵਰਗਾ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸੂਖਮ (Sensitive) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬੱਚੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ ਜਾਂ ਦਬਾਅ ਦੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਨਿਆਂਇਕ ਅਧਿਕਾਰੀ (Key Attendees)
ਮੋਗਾ ਜੁਡੀਸ਼ੀਅਲ ਕੋਰਟਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਿਨ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਗਵਾਹੀ ਬਣਨ ਲਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਿਆਂਇਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਹਾਜ਼ਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜੱਜ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ:
-
ਵਧੀਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤੇ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ: ਸ਼੍ਰੀ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਸ਼੍ਰੀ ਬਿਸ਼ਨ ਸਰੂਪ, ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਨੀਸ਼ ਅਰੋੜਾ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮੋਹਨ ਗਰਗ।
-
ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਜੱਜ, ਫੈਮਿਲੀ ਕੋਰਟ: ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਰਾਵੀ ਇੰਦਰ ਕੌਰ ਸੰਧੂ।
-
ਸਿਵਲ ਜੱਜ (ਸੀਨੀਅਰ ਡਵੀਜ਼ਨ): ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਪੁਸ਼ਪਾ ਰਾਣੀ।
-
ਚੀਫ ਜੁਡੀਸ਼ੀਅਲ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ (CJM): ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਮਮਤਾ ਕੱਕੜ।
-
ਸਕੱਤਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਥਾਰਟੀ (DLSA): ਸ਼੍ਰੀ ਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ।
-
ਵਧੀਕ ਸਿਵਲ ਜੱਜ (ਸੀਨੀਅਰ ਡਵੀਜ਼ਨ): ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਇਤੂ ਸੋਢੀ।
ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਜੱਜ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰੀ ਇਨਸਾਨ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਲਵਲੀਨ ਸੰਧੂ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਆਸ਼ਿਮਾ ਸ਼ਰਮਾ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੁਖਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਮਿਸ ਪਾਰਿਕਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਿਵਲ ਜੱਜ (ਜੂਨੀਅਰ ਡਵੀਜ਼ਨ), ਵਕੀਲ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੀ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ (FAQs)
ਸਵਾਲ 1: ਮੋਗਾ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਨਵੇਂ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ?
ਜਵਾਬ: ਮੋਗਾ ਦੇ ਜੁਡੀਸ਼ੀਅਲ ਕੋਰਟਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ‘ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਗਵਾਹ ਬਿਆਨ ਕੇਂਦਰ’ (Vulnerable Witness Deposition Centre) ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਵਾਲ 2: ਇਸ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਿਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ?
ਜਵਾਬ: ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ ਦੇ ਮਾਨਯੋਗ ਜੱਜ, ਜਸਟਿਸ ਜਗਮੋਹਨ ਬਾਂਸਲ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸਵਾਲ 3: ‘ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਗਵਾਹ’ ਕੌਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
ਜਵਾਬ: ਬੱਚੇ, ਜਿਨਸੀ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੇ ਪੀੜਤ, ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ‘ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਗਵਾਹ’ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਦੇਣ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਾਹੌਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਵਾਲ 4: ਇਸ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਫਾਇਦਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?
ਜਵਾਬ: ਇਸ ਕੇਂਦਰ ਰਾਹੀਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਗਵਾਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ, ਦਬਾਅ, ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗਵਾਹੀ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਸਕਣਗੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇਗੀ।
ਸਿੱਟਾ (Conclusion)
ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ ਤੋਂ ਇਨਸਾਫ਼ ਮਿਲੇ। ਮੋਗਾ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਗਵਾਹ ਬਿਆਨ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਕਦਮ ਹੈ। ਮਾਨਯੋਗ ਜਸਟਿਸ ਜਗਮੋਹਨ ਬਾਂਸਲ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਕੇਂਦਰ ਗਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰ-ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਮੋਗਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਨਿਆਂਇਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਇਸ ਸਾਂਝੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੋਰ ਵੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪੀੜਤ-ਪੱਖੀ (Victim-friendly) ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ।
